Irekitzeko eta isteko giltzak

Peio Añorgak ahozko literaturan ezarri dituen irizpide batzuk oinarri hartuta osatu dut bloga eta pixkanaka honi bukaera emateko, ipuinak irekitzeko eta isteko proposatzen dituen zenbait giltza jasoko ditut post honetan.

Dakigunez, garrantzia handia du momentu horretan daukagun giroak eta ipuinak hasi eta bukatzeko giltza hauek giro egoki hori sorzten lagun dezakete.

Hemen dituzue P. Añorgak eginiko proposamenak.

Irekitzeko formula batzuk:

• "Bazen behin." (Bazen behingo zelaian ).
• "istorio hau kontatu zion nire berraitonak nire birramonari, nire birramonak nire aitonari, nire aitonak nire amonari, nire amonak nire aitari, nirea aitak nire amari, nire amak nire izebari, nire izebak nire osabari, nire osabak nire Lehengusuari, nire Lehengusuah nire Lehengusinari, eta nire Lehengusinak zuei." 
• "Asko munduan bezala." 
• "Balan bat eta balan bi, tliibiri-tliibirita / denok isil-isilik, begiak zabaldu eta ahoa itxita/ belarriak erne, eta denok onda eserita, eserita."
• "Behin baziren bi bele, batek zuen buztan handia eta besteak buztan txikia. Buztan txikia zuenak izan balu handia, nire istorioa izango litzateke luzea, baina txikia zuenez, nire istorioa ere izango da Laburra." 
• "Errege batek bazituen hiru alaba. Bat jantzi zuen zuriz, bestea horiz eta bestea gorriz, nahi duzu kontatzea berriz?" 
• "Bat janzten zuen zuria, bestea horia, eta bes tea florria, nahi duzu hontatzea berria?"
• "ipuin bat kontatuko dizut /Bai jauna'/ Baina dena ez da egia / Bai jauna/ Baina dena ez da gezurra / Baijauna'/ Zer?/ Baijauna' / NoLa?/ Baijauna' / Zakurraren belauna." 
• Antzinean, belar, txori, eta abereek euren berbetea ahaztu baino lehentxeago. " 
• "Garai hartan, otsoa eta ardia elkarren artean lagun zirenean." 
• "Animaliek eta pertsonek berba egin, eta elkar ulertzen zutenean."
• "Landareak guk bezala sentimenduak zituztenean."
• "Eguna argitu orduko iluna zen aldi hartan."

Ahokorapiloak

Hizkuntza lantzeko eta berarekin jolasteko egokiak dira aho korapioak ere. Jarraian power poin baten eginiko aurkezpen bat izango duzue ikusgai zeinak, aho korapilo ezberdinez aparte ahotsezko erreprodukzioa ere eskaintzen duen.

Errima eta errepikapena erabiltzen da gehienetan eta jakina da horrek erritmo bat ematen diola. Hau dela eta, interesgarriak eta erakargarriak izan daitezkeela uste dut.

Errepikapen bidez jolastu daiteke beraiekin, hasieran osoa entzunez eta piskanaka hitzak gordez bestela.

Animatu begiratu bat ematera.

Ahokorapiloak from billabonakoa

https://sites.google.com/site/aittubat/ahoz-aho/Ahokorapiloak.jpg?height=300&width=400


NON / NOLA: Asanblea txokoan denok elkarrekin edo talde txikietan.

NOIZ: Haurrak lasai daudenean, arreta mantentzeko gai direnean.

Lehen kantak eta poematxoak

Post honetan, Peio Añorgak "Lehen kantak eta poematxoak" izenburupean egin zuen material aukeraketarekin natorkizue.

Mota ezberdinetako materiala aurki dezakegu zerrenda honetan, nahiz eta, izenburuak dioen bezala, kantuek eta poemek duten nagusitasuna.

Denak, oso baliagarriak izan daitezke haur txikiekin ahozkotasuna lantzeko baina, jakin-min berezia sortu dit niri "BULARRETIK MINTZORA" proiektuak.

Horregatik, Peio Añorgak proposatutako material zerrendaren behekaldean, mugumendu honi buruzko informazioa eta erabiltzen dituzten materialen berri aurkituko duzue.

• BATZUK, Egizu Lo. Lotarako ipuinak, Donostía: Elkar. 2005 
• ETHANIZ, H, Haur foikLorearen biLduma, Iruñea: Pamíela, 1992 
• GALTZAGORRI ELKARTEA, BuLarretik mintzora, Hantak, poemak. ipuinak, Zarautz: 2007
• HEZHUNTZA UNIBERTSITATEA ETA HEZKUNTZA SAlLA, Hizkuntz joLasak, Gasteiz: Eusko Jaurlaritza, 1984 
• IGERABIDE, J K, Mattin Parrat Bilbao: Susaeta, 2000 • LERTHUNDI, A, Ipurdian bost Letra, Donostia: Erein, 1986 
• LERTHUNDI, A, Janda 'lera majadero, Donostia: Erein, 1986 
• LERTHUNDI, A, ArtiLLero dale fuego, Donostia Erein, 1986
• LERTHUNDI, A, Aizak eta aizan eLkarrekin dantzan, Donostia: Elkar, 2002 
• OLASO, H, Pupuan trapua. Iruñea Pamiela, 2004
• OLASO, H,Auskalo! eta aho-korapiLoak. Iruñea PamieLa.2001 
• THILlHU,ODRIOZOlA, Alía Milía zilarra, Donostia: Elkarlanean. 2000
• ZUBIZARREfA, P MITHELENA, J. Urrezko giltza, Donostia: Erein, 2005  
• http://www.ikasbil.netlidatziaklsolasean/Jolasak_b.pdf http://
• www,habe,org/habe netli kaslea reng unea/i ndex_e,asp http://
• www.euskaraz.netlHezk untza/Jaioberriak 
• www.hikhasi.com/artikulua/309 

Zenbait irudi liburu

Jarraian duzuena, Peio Añorgak proposatutako liburu zerrendatik ateratako liburu batzuen azterketa da.

Zerrenda luzea osatu zuen P. Añorgak eta adin bakoitzeko zerrendatik hiru dituzue bertan.

Liburu bakoitza desberdina da eta bakoitzarekin lortu nahi dugun helburua desberdina izan daiteke. Horregatik, kontakizun bakoitzarekin lortu nahi duguna behin zehaztu dugunean, horren araberako kontaketa modua osatuko dugu.

Jakina da haurren interesa pizteko oso garrantzitsua dela kontalariaren jarrera bai eta, kontatzeko momentuan giro goxo eta lasaia izatea ere. Egiten ari denean sinistu beharko du irakurleak eta ilusioa eta interesa transmitu.

Bestetik, entonazioa eta erritmoa ere oso kontuan hartu beharrekoak dira. Hauek emango baitie istorioari behar duen indarra.

Azkenik, oroitu behar dugu, liburua kontatzearen helburua gozamenekoa bada jarraikortasunez kontatu behar dugula hau. Aldiz, helburu didaktikoa badu eta honen bidez haurrek zerbait ikastea nahi badugu, atseden moduakoak egin beharko ditugu haurrei erantzuteko denbora eta parte hartzeko aukera emateko.


Urtebeteko haurrentzat irudi liburuak

• GENECHTEN,G. Ikusi makusi saila. Bilbao: Ibaizabal,2003

Oso liburu bilduma erakargarria da, marrazki eta kolorez beteak.

Asmakizunen jokoa du oinarri eta irudietan zein pertsonaia ezkutatu den aurkitu beharko du haurrak. 

Bilduma bat izanik, eredu berean oinarritutako liburu ezberdinez osatua dago eta hauek oso erabilgarriak izan daitezke jolasarekin batera arreta eta hizkuntza lantzeko.

Irudi liburuak

Jarraian, Peio Añorgak urtebete, bi urte eta hiru urte dituzten haurrentzat proposatutako irudi liburuko zerrenda ipiniko dut zuen eskura.

Zerrenda luzea da eta bertan hizkuntza ezberdinetako lanak aurk daitezke.

Hone hemen zerrenda.

Urtebeteko haurrentzat liburuak

• J CoLección Edi 1( Tedl(, BarceLona: Corimbo, 2004 
• BIE, L EL pequeño Edu. Barcelona: Juventud, 2004 
• BISINSKI, S, / SANDERS, A. Todos Los besos. Barcelona: Corimbo. 2007 
• BRAVI, S, Hotsen Uburua. Donostia: Ttarttalo. 2006 
• CARLE. E, Mi primer Libro de coLores, Madrid: Kókinos, 2006 
• CARLE, E. Mi primer Libro de formas. Madrid: Kókinos, 2006 
• GENECHTEN, G. Bat biLduma. BiLbao Ibaizabal.2002 
• GENECHTEN. G. Ikus; makusi saiLa, BiLbao: Ibaizabal, 2003 
• GREZ, M, Baserriko animaLiak. Madrid: Susaeta, 2007 
• MIRALLES, CH, / COLLIN ET, eL. PUs ti-Plasta biLduma, Bilbao: Ibaizabal, 2006 
• RUBIO. A. CoLección de La cuna a la Luna, Pontevedra: Kalandraka, 2005 
• OHEMBURY, H Los Ubros deL chiquitín. BarceLona: Juventud, 1983
• PARR, Pelos. BarceLona: Serres, 2004 
• PERSSON, L Colección cinco lobitos. BarceLona: La GaLera, 2004 
• SMEE, N. Caritas divertidas. Madrid: SantiLLana, 2006
• TULLET, H. Juego de dedos. Madrid KókinOS,2007
• VARIOS. Colección Ubros de baño. BarceLona: Tlmun Mas, 2004 
• VARIOS. Colección libros de tela. BarceLona: Timun Mas, 2000 
• VARIOS. Colección Mirar \' tocar. BarceLona Timun Mas, 2004 
• WAT, F. 1WELLS, R. iToca, toca! Londrrs: Usborne, 2007   

Esaera zaharrak

Esaera zaharrak ere, hizkuntzarekin jolas egiteko aukera ederra izan daitezke. Horien bidez haurrak, hitz jokoak barneratuko baititu eta baita bakoitza noiz eta nola erabili daitezkeen ikasi ere.

Esaera zaharrak edo atsotitzak, tradizio handikoak dira Euskal Herrian eta mordoa aurki ditzakegu.

Jarraian dituzuenak, sorta handi baten artean ikasgelan lantzeko egokiak izan daitezkeela iruditu zaizkidanak dira. Haurren inguruko eguneroko gertakariei erreferrentzia egiten dietenak hautatzen saiatu naiz, bai eta, ulertzeko errazak izan daitezen ere.

Orain arte ez bezala, modu informalean lantzeko proposamena egin nahi dizuet. Zera esan nahi dut honekin; irakasleak bere eguneroko hizkuntzan txertatu eta momentu egokia denean erabiltzea.

Horrela, esaldia ikastearekin batera, zein kontestutan erabili behar den konturatzea errazago egingo zaio haurrari.

Nik aukeratutako esaera zaharrez aparte, aurkitu ditudan web orriko esteka uzten dizuet, norbaitek eskaintza hau zabaldu nahiko balu.

• A, ze parea! karakola eta barea!
• Adiskide onekin, orduak labur.
• Alfer egon eta alfer-lana egin, biak berdin!
• Dagoenean bonbon, ez dagoenean egon.
• Eroriz, eroriz, oinez ikasten da!
• Esana esan, emana eman.
• Ezina, ekinez egina.
• Geroa, alferraren leloa.
• Gezurra hanka motz.
• Ibiltari gauean, logura goizean.
• Kanpoan uso, etxean otso.
• Lan lasterra, lan alferra.
• Nerea neretzat, zurea biontzat.
• Umeak! isilik oiloak pixa egin arte.
• Usteak, erdiak ustel.
• Zer ikusi, hura ikasi.

http://librezale.eus/foroa/viewtopic.php?id=762

Asteko egunak

Jarraian, asteko egunak lantzeko egokiak diren bi abesti proposatzen dizkizuet.

Haur Hezkuntzan ( lehen urteetan batez ere ) kosta egiten zaie egunenn ordena barneratzea eta prozesu horretan kantu hauek lagungarri izan daitezkeela uste dut.

Bi abestiek, egitura berdintsua dute eta egun bakoitza ekintza batekin lotzen digute. Horregatik dramatizazioaz ere baliatu gaitezke hauek abesterakoan.

Haurrek erraz barneratzen dituzte abestiak eta hori horrela dela jakinik, etekina ateratzen saiatu behar garela uste dut.

Hona hemen bi proposamenak.

NON: Dramatizazioarekin abesten baditugu (gomendatzen den bezala) espazioa dagoen leku bat beharko dugu.

NOLA: Hasieran, musika jarri eta irakasleak abestu eta keinuak egingo ditu. Abestia barnoratzen doazen heinean, abestiko zenbait zati haurrei utziko dizkiegu eta horrela guztia ikasi arte.